Beleef de geschiedenis
Beleef de geschiedenis
Van middeleeuwse esdorpen en het klooster van Ter Apel tot de Tachtigjarige Oorlog, de vesting Bourtange en de strijd tegen Bommen Berend. In Westerwolde ligt de geschiedenis nog in het landschap.
Een geschiedenis in zeven momenten
De ligging tussen Groningen, het Duitse Emsland en het vroegere Bourtangermoor maakte Westerwolde eeuwenlang strategisch belangrijk.
Ontdek het historische Westerwolde
Elke plaats vertelt een ander hoofdstuk. Samen vormen ze één verhaal van landschap, geloof, macht, oorlog en grenscultuur.
Sellingen
Een van de oude kernen van Westerwolde, gelegen op hoger zand langs de Ruiten Aa. De structuur van het historische esdorp is nog altijd herkenbaar.
Lees het verhaal →Ter Borg
Heide, houtwallen, boerderijen en de schaapskooi laten zien hoe landbouw en natuur eeuwenlang met elkaar verbonden waren.
Lees het verhaal →Rijsdam
Hier werd water doelbewust ingezet om de omgeving van Bourtange nat en moeilijk toegankelijk te houden.
Lees het verhaal →Jipsinghuizen
Een plek die herinnert aan de inval van de Münsterse troepen en de verrassingsaanval waarbij lokale kennis een hoofdrol speelde.
Lees het verhaal →Bourtange
Een vesting op een strategische zandrug door het moeras, gebouwd om de verbinding tussen Groningen en het oosten te beheersen.
Lees het verhaal →Wedde
Vanuit de burcht werd Westerwolde bestuurd en tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd er zwaar om gevochten.
Lees het verhaal →Vlagtwedde
Een oud esdorp dat symbool staat voor het eigen bestuur en de eeuwenoude rechtsgewoonten van Westerwolde.
Lees het verhaal →Ter Apel
Het middeleeuwse Huis van het Nieuwe Licht vertelt over geloof, landbouw, handel en de nauwe banden met het Duitse grensgebied.
Lees het verhaal →Toen het landschap zelf een wapen werd
Het Bourtangermoor maakte grote militaire bewegingen moeilijk. Slechts enkele hogere doorgangen waren bruikbaar. Wie die passages beheerste, beheerste de toegang tot het noorden.
1593: een beslissend jaar
In 1593 werd zowel rond Wedde als Bourtange hard gevochten. De Staatse troepen versterkten hun positie in Westerwolde, terwijl Spaanse troepen onder Francisco Verdugo probeerden het gebied terug te winnen.
De combinatie van wallen, grachten, veen en water maakte Bourtange bijzonder moeilijk aan te vallen. Het landschap fungeerde daarmee als een extra verdedigingslinie.
“Zonder het veen is Bourtange niet te begrijpen. Zonder de Ruiten Aa is Rijsdam niet te begrijpen. In Westerwolde vertelt het landschap zelf de geschiedenis.”
Oud kerkdorp aan de Ruiten Aa
Sellingen groeide op hogere zandgrond in een gebied dat eeuwenlang door veen en moeras werd omringd. Wegen volgden de hogere ruggen, terwijl de beekdalen zorgden voor hooi- en weidegronden.
Combineer het dorp met een wandeling langs de Ruiten Aa en richting Ter Borg. Zo wordt zichtbaar waarom juist deze hogere gronden geschikt waren voor bewoning.
Een venster op het oude cultuurlandschap
Rond Ter Borg zijn heide, houtwallen, essen en oude boerderijen dicht bij elkaar gebleven. Het gebied laat zien hoe het traditionele landbouwsysteem functioneerde, met schapen op de heide en bemesting van de akkers op de hogere gronden.
Wandelen of fietsen door Ter Borg maakt de relatie tussen natuur, landbouw en nederzettingsgeschiedenis direct zichtbaar.
Water als onderdeel van de verdediging
Toen het omliggende veen geleidelijk droger werd, moest de natuurlijke verdediging van Bourtange worden versterkt. Door water op te stuwen kon het omliggende gebied opnieuw moeilijk toegankelijk worden gemaakt.
Rijsdam laat uitstekend zien dat de verdediging van Bourtange veel verder reikte dan alleen de vestingwallen.
De strijd van 1665
De Münsterse troepen probeerden versterkte routes te omzeilen door een doorgang door het moeras te maken. Bij Jipsinghuizen werden zij door Staatse troepen verrast. Het verhaal van koster Willem Maartensz groeide uit tot een van de bekendste lokale oorlogsverhalen.
Jipsinghuizen vormt de brug tussen de Tachtigjarige Oorlog en de latere conflicten met de bisschop van Münster, Bommen Berend.
Een vesting geboren uit oorlog
De strategische doorgang door het Bourtangermoor maakte deze plek cruciaal. Vanaf 1580 ontstond hier een versterking die in 1593 verder werd uitgebouwd en direct haar militaire waarde bewees.
De wallen, grachten en stratenstructuur maken Bourtange tot een van de meest tastbare plekken om de militaire geschiedenis van Westerwolde te ervaren.
Burcht, bestuur en strijd
De burcht van Wedde was eeuwenlang een bestuurlijk machtscentrum. In 1593 wisselde het complex meerdere malen van bezetter en werd het zwaar beschadigd door oorlogsgeweld.
Wedde laat zien hoe lokale machtsgeschiedenis en de grote Europese oorlogen elkaar in Westerwolde raakten.
Landrecht en eigen bestuur
Vlagtwedde staat voor de sterke traditie van eigen rechtsgewoonten in Westerwolde. De bevolking kende eeuwenlang een eigen landrecht en verzette zich tegen machthebbers die deze rechten naar zich toe probeerden te trekken.
Niet alleen kastelen en veldslagen bepalen de geschiedenis; ook recht, bestuur en dorpsgemeenschappen horen erbij.
Het Huis van het Nieuwe Licht
Vanaf de vijftiende eeuw ontwikkelde zich hier een kloostergemeenschap met sterke verbindingen naar het Duitse gebied. De Reformatie en de Staatse machtswisseling maakten een einde aan het katholieke kloosterleven.
Het klooster is een van de belangrijkste tastbare monumenten van middeleeuws Westerwolde en een logisch ankerpunt voor grensoverschrijdende historie.
Westerwolde & Niedersachsen
Waar de grens vroeger een militaire scheidslijn was, vormt zij nu een verbinding. Landschap, kloostertradities, dialect, historische routes en recreatie lopen door aan beide kanten van de huidige landsgrens.
Bekijk de historische plekken